De exacte oorzaak van de ziekte van Sjögren is nog niet helemaal bekend. Wel weten we dat meerdere factoren samen een rol spelen bij het ontstaan van de ziekte.

Sjögren is een auto-immuunziekte (een ziekte waarbij het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt). Waarom dit gebeurt, verschilt per persoon.

Erfelijke aanleg

Sjögren is niet direct erfelijk. Toch komt de ziekte vaker voor bij mensen met familieleden die een auto-immuunziekte hebben, zoals reuma, lupus of schildklierproblemen.

Bepaalde genen (stukjes erfelijk materiaal) kunnen de kans op de ziekte vergroten. Zo kunnen bepaalde afweerresponse-genen, bijvoorbeeld HLA-genen, de aanleg voor de ziekte versterken.

Hormonale invloeden

De ziekte komt vooral voor bij vrouwen (ongeveer 9 van de 10 patiënten).

Dit heeft waarschijnlijk te maken met hormonen. Vaak ontstaat Sjögren rond de overgang (tussen 40 en 60 jaar), maar ook jongere vrouwen kunnen de ziekte krijgen.

Infecties en triggers

Sommige virussen kunnen een rol spelen bij het ontstaan van Sjögren. Voorbeelden zijn:

• Epstein-Barr virus (EBV)
• cytomegalovirus (CMV)
• hepatitis C

Deze infecties kunnen het afweersysteem ontregelen (uit balans brengen), vooral bij mensen die daar gevoelig voor zijn.

Omgevingsfactoren

Ook factoren uit de omgeving kunnen bijdragen, zoals:

• roken
• langdurige stress
• een tekort aan vitamine D
• blootstelling aan chemische stoffen

Deze factoren kunnen het afweersysteem te sterk stimuleren. Daardoor hebben  mensen die er aanleg voor hebben een grotere kans om de ziekte te krijgen.

Leeftijd: Sjögren komt niet alleen op latere leeftijd voor

Sjögren wordt vaak gezien als een ziekte van middelbare leeftijd, maar dat klopt niet helemaal.

• De meeste mensen krijgen klachten tussen 34 en 57 jaar.
• Soms krijgen mensen al klachten vóór het 19e jaar, maar dat is zeldzaam:

Bij een studie bleek bij ongeveer 1 % van alle patiënten de ziekte begonnen te zijn vóór de 19e verjaardag (gemiddeld 14,2 jaar). Bij deze groep was parotiszwelling een opvallend vroeg symptoom. (Big Data Sjögren Consortium)

• Regelmatig bij mensen tussen de 20 en 35 jaar:

In een onderzoek met 144 mensen kreeg 9% de ziekte al vóór hun 35e verjaardag (gemiddeld op 28-jarige leeftijd). Het ging hierbij alleen om vrouwen. Deze groep had vaker gezwollen lymfeklieren, een bepaald soort antistoffen (anti-SSA) en andere kenmerken die bij auto-immuunziekten horen.

Waarom wordt de ziekte soms laat herkend?

• De klachten van Sjögren ontstaan vaak langzaam. Mensen denken eerst dat het door stress, moeheid of iets anders komt.
• Bij jonge volwassenen denken dokters meestal niet aan Sjögren. Ze verwachten deze ziekte niet bij jonge mensen.
• Pas als de klachten duidelijker worden, ontdekt de reumatoloog dat het de ziekte van Sjögren is. Dat kan soms jaren duren.

Samengevat: oorzaken en leeftijd bij begin

De ziekte van Sjögren ontstaat waarschijnlijk door een combinatie van factoren:

• erfelijke aanleg
• hormonen
• infecties
• omgevingsfactoren

De ziekte kan op elke leeftijd beginnen, ook bij jonge volwassenen.

Het duurt vaak lang voordat de diagnose gesteld wordt.

Veelgestelde vragen (FAQ)     

1. Wat veroorzaakt Sjögren?
   Sjögren ontstaat meestal door een combinatie van verschillende dingen:

• • Je erfelijkheid, dus of het in de familie zit
  • Het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen
  • Hormonen kunnen invloed hebben
  • Soms spelen infecties of dingen uit de omgeving een rol

2. Is de ziekte van Sjögren erfelijk?
   Nee, je krijgt Sjögren meestal niet zomaar van je ouders. Maar als er meer mensen in je familie zijn met een auto-immuunziekte, is de kans wel wat groter dat jij het krijgt
   
   
3. Kan Sjögren ontstaan door infecties of door stress?
   Het is mogelijk, maar niet bewezen. Soms kunnen infecties of veel stress het afweersysteem veranderen, waardoor de ziekte bij sommige mensen begint.
   
   
4. Kunnen virussen Sjögren veroorzaken?
    Virussen kunnen mogelijk een trigger zijn bij mensen die gevoelig zijn voor de ziekte.
   
   
5. Waarom komt Sjögren vaker voor bij vrouwen?
    Waarschijnlijk spelen hormonen hierbij een rol, vooral rond de overgang.
   
   
6. Krijgen alleen vrouwen op middelbare leeftijd Sjögren?
   Nee, ook jonge vrouwen en mannen kunnen Sjögren krijgen. Soms wordt de ziekte bij jongeren pas later ontdekt, omdat artsen er niet meteen aan denken.
   
   
7. Kun je Sjögren ook op jonge leeftijd krijgen?
    Ja, ook mensen van 20 of 30 jaar kunnen Sjögren krijgen.
   
   
8. Waarom duurt het soms lang voordat de diagnose wordt gesteld? De klachten zijn vaak vaag en ontstaan langzaam. Artsen denken niet meteen aan Sjögren, waardoor het soms lang duurt.
   
   
9. Kun je Sjögren voorkomen?
   Nee, je kunt Sjögren niet voorkomen. Wel kun je proberen gezond te leven, goed voor jezelf te zorgen en op tijd hulp te vragen als je klachten hebt.

Bronnen

• Sjögren Expertisecentrum UMCG
• Reuma Nederland: ziekte van Sjögren
• British Medical Journal: EULAR recommendations for Sjögren's Syndrome
• Mayo Clinic: Sjögren's Syndrome Overview
• PubMed: Sjögren's Big Data Consortium
• Men with Sjögren’s Disease: Symptoms, Challenges & Support | Sjögren’s Foundation
• Richtlijn voor topicale en systemische behandeling van de ziekte van Sjögren