Wat is non-Sjögren sicca?

Mensen met droge ogen en een droge mond denken vaak dat ze de ziekte van Sjögren hebben. Maar dat is niet altijd het geval. Soms worden deze klachten veroorzaakt door andere oorzaken. In dat geval spreken we van non-Sjögren sicca.

“Sicca” betekent letterlijk droogte. “Non-Sjögren sicca” betekent: klachten door droogte zonder dat er sprake is van de auto-immuunziekte Sjögren.

Hoe weet je of het non-Sjögren sicca is?

Alleen een medisch specialist, meestal een reumatoloog, kan onderscheid maken tussen Sjögren en non-Sjögren sicca. De huisarts kan je niet zelf diagnosticeren, maar kan je wel doorverwijzen als er twijfels zijn.

Bij non-Sjögren sicca heb je vaak wél klachten die lijken op Sjögren, zoals:

• Droge of branderige ogen
• Droge mond
• Moeite met slikken of praten
• Soms vermoeidheid

Maar:

Bij verder onderzoek ontbreken de kenmerken van een auto-immuunziekte. Er zijn bijvoorbeeld geen ontstekingen zichtbaar in de klieren, en er worden geen typische antistoffen gevonden in het bloed (zoals anti-SSA of anti-SSB).

Oorzaken van non-Sjögren sicca

Er zijn veel mogelijke oorzaken voor deze klachten. Een aantal veelvoorkomende zijn:

Medicijngebruik

Sommige medicijnen kunnen de werking van de speeksel- en traanklieren remmen:

• Antihistaminica (bij allergieën)
• Bepaalde antidepressiva
• Antipsychotica
• Plaspillen (diuretica)
• Middelen tegen hoge bloeddruk of blaasproblemen

Hormonale of medische aandoeningen

• Diabetes mellitus
• Schildklierafwijkingen, vooral een te trage schildklier (hypothyreoïdie)
• Ziekte van Parkinson
• Chronische hepatitis of leveraandoeningen
• Overgang of hormonale schommelingen

Omgevingsfactoren

• Leven in droge of winderige omgeving
• Veel airconditioning of verwarming
• Contactlenzen of schermgebruik
• Roken

Leeftijd

Bij het ouder worden functioneren speeksel- en traanklieren vaak minder goed.

Hoe wordt non-Sjögren sicca vastgesteld?

Er is geen aparte test voor non-Sjögren sicca. De arts sluit eerst de ziekte van Sjögren en andere oorzaken uit. Daarna wordt gekeken naar de ernst van de klachten.

Mogelijke onderzoeken:

• Bloedonderzoek – om antistoffen of ontstekingen op te sporen
• Schirmertest – om de traanproductie te meten
• Speekselmeting – om te kijken hoeveel speeksel je aanmaakt
• Gesprek over medicatie – je medicijngebruik wordt zorgvuldig bekeken

Soms is er aanvullend onderzoek nodig, zoals een echo of biopt, vooral als er twijfel is over een mogelijke auto-immuunziekte.

Is non-Sjögren sicca ernstig?

Non-Sjögren sicca is meestal geen gevaarlijke aandoening, maar het kan wel vervelend zijn. Droge ogen kunnen ontstoken raken, en een droge mond kan leiden tot:

• Slikproblemen
• Slechte adem
• Verhoogde kans op gaatjes of tandvleesproblemen

Zorg daarom voor goede mondzorg en laat droge ogen behandelen om schade te voorkomen.

Wat kun je zelf doen bij non-Sjögren sicca?

Tips voor droge ogen

• Gebruik kunsttranen (zonder conserveermiddel)
• Draag een zonnebril tegen wind
• Beperk schermtijd of neem vaker pauzes
• Vermijd airco of verwarmde ruimtes

Tips voor droge mond

• Drink regelmatig kleine slokjes water
• Suikervrije kauwgom of zuur snoepje stimuleert speeksel
• Goede mondhygiëne en fluoridegebruik
• Vraag je tandarts om extra controle

Leefstijl

• Stoppen met roken
• Beperk cafeïne en alcohol
• Bespreek je medicijnen met de arts: soms is aanpassing mogelijk

Wanneer moet je naar de arts?

Als je langere tijd last hebt van droogteklachten of als je je zorgen maakt, neem dan contact op met je huisarts. Die kan beoordelen of verder onderzoek nodig is, en je eventueel doorverwijzen naar een specialist.

Veelgestelde vragen (FAQ) over non-Sjögren sicca

• Wat is het verschil tussen Sjögren en non-Sjögren sicca?
  • Bij Sjögren is er sprake van een auto-immuunziekte met ontstekingen.
  • Bij non-Sjögren sicca heb je wél droge ogen of mond, maar géén ontstekingen en géén afwijkingen in je afweersysteem.
  • De oorzaak ligt dan meestal ergens anders,
  • bijvoorbeeld:
    • gebruik van medicijnen
    • andere ziektes
    • ouderdom

2. Hoe weten artsen of het Sjögren is of niet?
   Artsen doen meerdere onderzoeken: bloedonderzoek, testen van ogen en mond, en eventueel een biopt. Als daar geen afwijkingen worden gevonden, spreken we meestal van non-Sjögren sicca.

Bronnen 

• Droge Ogen Kliniek Nederland: wat is droge ogen? 
• ReumaNederland 
• Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) 
• Sjögren Europe: Webinar About Dry Eyes 
• Sjögren Europe: Sjogrens and Dry Eye: 12-points regarding the topic 
• American College of Rheumatology (ACR): Dry Eyes 
• Mayoclinic.org: Dry Eyes